COVID-19: LOCKDOWN IS NIET DE OPLOSSING

Update: 24/05/2020

Het eerste wetenschappelijke artikel is verschenen over de impact van de lockdown op de mentale gezondheid en de immuniteit.  De collaterale schade is enorm.

Klik hier om te lezen.

COVID-19: LOCKDOWN IS NIET DE OPLOSSING

26/04/2020 (leestijd: 2 min tot aan de verklarende achtergrond)

Alles wijst erop dat een lockdown een vertragend effect heeft op de verspreiding en helpt om de curve af te vlakken. Het nieuwe adagium is de R0-waarde onder 1 te houden.  De consequentie hiervan is dat we totaal niet weten waar we aan toe zijn in de toekomst. Hoeveel jaar zullen we nodig hebben om tot groepsimmunisatie te komen aan dit tempo (zonder vaccin en gewijzigd beleid)?

Lineair gerekend zou het 8,3 jaar lockdown vereisen à rato van 12% per jaar (we zitten nu na 4 maanden op ongeveer 4%) om ons doel te bereiken. Echter, mensen die nu de ziekte reeds hebben doorgemaakt verliezen mogelijks op termijn hun immuniteit. Tegen dat een volgende groep immuun is, moet de eerste groep dus deels opnieuw immunisatie opbouwen. Dit wordt een eindeloos scenario.

DE UITWEG!

Zoals u reeds kon lezen in de eerdere artikels [Zweeds model] is er geen enkele wetenschappelijke evidentie voor een lockdown. Alle landen lopen elkaar blindelings achterna. Laten we het met de beperkte wetenschappelijke evidentie waarover we beschikken aan de slag gaan en schaf de lockdown en bijhorende maatregelen af voor de meerderheid van de bevolking.

1) GROEPSIMMUNISATIE EN SNEL!

a. Hef de lockdown op voor alle personen die niet tot een risicogroep behoren gezien de mortaliteitscijfers hier absoluut minimaal zijn. Laat groepsimmunisatie toe! Bij 70% van de groepsimmunisatie verzwakt of verdwijnt het virus.

b. 20% van bevolking bestaat uit – 18 jarigen [25]. Onze experten volgen het Nederlandse stanpunt van het RIVM (tegenhanger Sciensano).  Zij vermoeden dat kinderen wel drager kunnen zijn en de ziekte doormaken maar het niet noodzakelijk verspreiden. Duitse tegenhanger RKI staat diametraal tegenover dit standpunt en neemt vanuit eigen onderzoek aan dat kinderen sterke vectoren zijn [26]. Hoe dan ook, ze kunnen de ziekte makkelijk symptoomloos doormaken.

c. 61% van de bevolking is tussen de 18 en 64 jaar [25]. Ze hebben statistisch weinig kans om te overlijden aan Covid-19.  Boven de leeftijd van 55 jaar stijgt het risico op co-morbiditeiten. Hierin zal de huisarts een rol kunnen spelen (zie verder). Als we dus nog maar de helft van bovenstaande populatie halen kunnen we binnen het jaar aan meer dan 40% besmettingsgraad raken.

2) BESCHERM DE RISICOGROEPEN – ZET DE HUISARTS IN!

a. Bescherm de risicopatiënten.

b. Nu wordt er arbitrair omgesprongen met leeftijden en bijhorende rechten en plichten. Het is niet omdat je 65 bent dat je noodzakelijk co-morbiditeiten hebt, omgekeerd zijn er ook jongere populaties die bescherming zullen nodig hebben

c. Laat de risicopatiënten samen met de (huis-)arts inschatten of ze kunnen deelnemen aan het openbaar leven. De arts is best geplaatst om die inschatting te maken.

d. Risicopatiënten dienen de huidige maatregelen te blijven volgen (‘social distancing’, contact met derden beperken, mondkapje,…).

e. Voor woonzorgcentra moet het mogelijk zijn aanvaardbare alternatieven uit te werken die zowel bewoners als bezoek beschermen.

Hoe sneller we tot groepsimmunisatie komen (al dan niet met een vaccin), hoe sneller grootouders en risicopatiënten zich terug vrij kunnen begeven in het sociale weefsel.

3) WAT MET HET ZORGPERSONEEL?

a. Zorgpersoneel en mantelzorgers behoren tot de actieve bevolking en zal dus mogelijks drager worden bij een groepsimmunisatie.

b. Test deze beroepsgroep en mantelzorgers zodat bij besmetting tijdelijke verwijdering van de werkvloer of mantelzorg mogelijk wordt. Na 14 dagen kunnen ze weer aan de slag.

c. We weten dat de besmettingsgraad hoger ligt wanneer we net zijn besmet en zelf nog geen symptomen vertonen. Om dat risico in te dijken moeten zorgverleners/mantelzorgers de huidige maatregelen verder zetten (beschermende kledij, mondkapje,…) om te voorkomen dat ze zelf patiënten/familie/vrienden besmetten.

4) HET VACCIN

Het is afwachten of het vaccin wel de nodige bescherming zal bieden. Zelfs al halen we maar 30% ‘Vaccine Efficacy’ dan kan dit meehelpen om aan de benodigde 70% groepsimmunisatie te komen.

De aanpak zal een en/en/en verhaal moeten worden en niet een of/of/of zoals dat nu het geval is. De combinatie van groepsimmunisatie, bescherming van risicopatiënten en een eventuele vaccinatie zijn de beste wetenschappelijke garantie om deze periode goed door te komen en het virus te verzwakken. Zoniet zitten we op een stuurloos schip waarvan niemand weet waar het zal stranden.

Er is op dit ogenblik geen enkel rationeel argument om een lockdown in stand te houden. Socio-economisch is dit niet vol te houden. We zijn als mens nooit eerder zo beknot in onze persoonlijke vrijheid.  De zware financiële gevolgen zijn niet te overzien. De impact op (sociale) relaties, mentaal welzijn en de bijhorende psychosociale problemen zullen snel duidelijk worden. Het zal onze maatschappij meer levens en geld kosten dan Corona.

De voorspellingen zijn alomtegenwoordig dat het virus na de zomer opnieuw sterk zal toenemen. Laten we NU aan de slag gaan om de schade te beperken en alles in perspectief te plaatsen. Zoals in eerdere artikels [Zweeds model] meermaals werd herhaald en aangetoond vallen bij griep meer doden.  Hiervoor hebben we nooit zulke draconische maatregelen genomen.

Ongetwijfeld zijn er op basis van deze cijfers al veel experten die de strategie graag zouden aanpassen. Dat blijkt moeilijk. Eens een discours is gelanceerd veroorzaakt een aanpassing zowel twijfel als kritiek op bij de bevolking.  Drastisch van koers veranderen zou er kunnen toe leiden dat politici en experten alle vertrouwen verliezen, zo zagen ze de poten onder hun eigen stoel vandaan. Het is de bevolking die zich nu moet openstellen voor verandering en deze afdwingen op basis van onderbouwde argumentatie, anders blijven we in dit schuitje zitten.

DE VERKLARENDE ACHTERGROND

We zijn zeven weken ver in de lockdown en stellen vast dat België een Case Fatality Ratio (CFR) heeft van ongeveer 15% (46.134 bevestigde gevallen en 7094 overlijdens, dd. 26/04/2020).

Op basis van de cijfers komen we wereldwijd uit op een CFR van 6% [1,2]. De overlijdens blijven een vraagteken gezien er in de statistieken ‘vermoedelijke overlijdens’ werden bijgeteld door verschillende landen. Finland, die bij aanvang van de uitbraak begon met het testen van vermoedelijke Corona-geïnfecteerden en de bevestigde personen in isolatie plaatste, zit op 5% [3]. Noorwegen zit aan een CFR van 0.45% en verklaren dit door het brede testen bij het ganse publiek [4] (dit verhoogt de noemer in de deling en is dus veel correcter!). Vermoedelijk zal de werkelijke orde van grootte in ons land dan ook niet meer zijn dan 5%.

Als je op basis van de gehandhaafde 15% in ons land beslissingen gaat nemen kan men zich de vraag stellen waar de ratio is gebleven. Dat ze in het buitenland wenkbrauwen fronsen bij onze lockdown-maatregelen en we daarnaast zulke hoge cijfers presenteren mag daar niet vreemd aan zijn [5,6]. Zweden houdt als enige land de lockdown buiten en hier zien we vandaag een CFR van 12%, misschien zijn ze wel op weg naar groepsimmunisatie. Hun gezondheidsinstituut meldde afgelopen week dat ze volop de seroprevalentie (aantal personen met opgebouwde weerstand onder populatie) aan het bestuderen zijn [6]. Cijfers om naar uit te kijken.
(update 06/05: Zweden lijkt op weg naar 20% groepsimmunisatie [28]).

GRIEP BLIJKT IN DIT LAND EVEN GEVAARLIJK

We weten dat er wereldwijd jaarlijks tot 650.000 mensen sterven aan de seizoensgriep [7], bij een epidemie (2014-15) liep het op tot 1 miljoen. De vraag dringt zich dan ook op hoe die situatie in België is. In geen enkel van Sciensano’s grieprapporten zijn absolute cijfers terug te vinden van jaarlijkse griepdoden. Men spreekt louter van over/ondersterfte zonder aan te geven welke ziekte(n) aan de basis liggen [8]. Een vraag naar informatie omtrent het aantal doden bleef zonder gevolg.

De enige bron die voor het griepseizoen 2014-2015 cijfers naar voren bracht was de media. In een artikel spreekt Prof. Van Ranst over iets meer dan 41.000 griepoverlijdens in België op een periode van 4 maanden (!!) bij deze zware griepepidemie [9]. Om de griep te kunnen kaderen zat er niets anders op dan onderstaande grafiek van Sciensano (uit grieprapport 2014-2015) manueel uit te rekenen om aan een noemer te komen [10]. Hieruit moet blijken dat we in dat jaar te maken hadden met 630.000 bevestigde gevallen. Dat onze Belgische data niet eens correct worden doorgegeven aan de WHO/ECDC mag blijken uit het ontbreken van onze gegevens op de verzamelsite van de Europese Inlfuenza rapportage [15].

 

bron: Sciensano

4 maanden afzetten t.o.v. van 12 maanden moet in het voordeel spelen van de noemer en dan verwachten we een laag cijfer aan griepdoden. De simpele deling (x 100) leert ons dat de CFR voor griep toen al 5,5% was. Ofwel zijn de Belgische cijfers totaal onbetrouwbaar ofwel moeten we vaststellen dat de werelwijd aangenomen CFR van 0,2% voor de griep een grove onderschatting betreft [11]. Dat laatste zou niet verbazen als je weet dat dit in hoofdzaak statistische modellen zijn op basis van cluster-gegevens. Hoeveel mensen onder u zijn ooit al getest geweest met een swap in de neus bij een griep? Kortom, de kans op onderschatting voor griep is wereldwijd zeer groot.

CORONA: Een perceptieprobleem

Op het moment van schrijven staat de dodentol voor Covid-19 op 202.000 doden [1] en dit over een periode van vier maanden sinds de uitbraak in China en met een wereldwijde lockdown tot gevolg.

Dat de perceptie rond Corona haaks staat op de realiteit toonde de BBC aan op 21 april. Toen werden de cijfers van de ‘Office of National Statistics’ bekend gemaakt. Hieruit blijkt dat er in totaal 18.500 overlijdens te betreuren zijn in het Verenigd Koninkrijk, waarvan 2/3 veroorzaakt door griep en longontsteking zonder toedracht van Corona [12]. Ook hier kunnen we vaststellen dat Corona niet hét grootste probleem is.

FLATTEN THE CURVE

In eerdere artikels [Archief} werd er al ingegaan op de relativiteit van het concept “Flatten The Curve”. Mochten we dit elk jaar in acht nemen voor de griep was er zes maanden per jaar een tekort aan bedden in de ziekenhuizen. De mensen die onfortuinlijk aan griep overleden worden statistisch weggeschreven onder ‘natuurlijke dood’. Wat is de ethiek hierachter [13]?

Anderzijds blijkt uit een recente publicatie dat de besmettelijkheid van Corona 10x hoger zou zijn dan voor Influenza, theoretisch zou het risico (en de curve) dus toenemen voor zwakkere groepen en terecht dat hiervoor maatregelen worden genomen [14]. De vraag is alleen of lockdown in zijn totaliteit hiervoor de juiste oplossing is. Zo dadelijk meer hierover.

DE ZWAKKERE GROEPEN

Het is ondertussen ook duidelijk dat kinderen en gezonde volwassenen nauwelijks risico lopen. De zwakkere groepen blijken vooral ouderen (vaak mannen met co-morbiditeiten) en andere groepen met een zwakke gezondheid. Er wordt geschat dat 86% van de mensen het Corona virus kan dragen zonder symptomen. Een kleine restgroep zal milde tot ernstige symptomen ontwikkelen waarbij de overlevingskansen hoog zijn, een minderheid zal overlijden.

Uit een studie van de Uppsala Universiteit uit Zweden [16], verschenen op 8 april 2020, blijkt dat de cijfers voor Europese overlijdens bij min 65-jarigen variëren tussen 0,3% en 9% in de zwaarst getroffen landen (cfr. Gebaseerd op overraportering, zie hogerop). We kunnen dus stellen dat de overlijdens zich hoofdzakelijk bevinden bij de oudere generaties van de bevolking. Dit komt overeen met de verzamelde gegevens in onderstaande grafiek.

 

IMMUNITEIT?

Overhygiënische maatregelen zullen leiden tot een verminderde immuniteit tegen andere ziekteverwekkers. Er wordt al jaren gewaarschuwd dat te strikte hygiëne zorgt voor een toename aan allergieën.

De laatste dagen verschijnen de eerste resultaten van immuniteitstesten voor Corona bij de bevolking. Wereldwijd zou 3 tot 4% van de bevolking besmet zijn en een basisimmuniteit hebben opgebouwd. België zit in diezelfde orde van grootte [17]. De lockdown wordt alom geprezen als de reden dat dit cijfer zo laag is. Vraag is of dit wel goed nieuws is? 

We weten uit de epidemiologie dat we een groepsimmuniteit van 70% nodig hebben om het virussen in te dammen.

IS EEN VACCIN DE OPLOSSING?

Een vaccin wordt naar voren geschoven als dé oplossing voor Corona, net zolang zal de lockdown als een zwaard van Damocles boven ons hoofd blijven hangen. In de wetenschap wordt er gesproken van ‘Vaccine Efficacy’ (VE) als er wordt getest op de efficiëntie van een vaccin. Voor mazelen en de pokken ligt de efficiëntie zeer hoog (om en bij de 95%) wat er ook voor zorgt dat we dit wereldwijd onder controle houden [17,18]. Voor het neefje van Corona, de griep, is dit een totaal ander verhaal.

Voor griep hebben we vaak maar een efficiëntie van om en bij de 50% (veelal lager). Uit vele studies blijkt dat de VE voor influenza al jaren ondermaats is, de perceptie hierover is omgekeerd evenredig aan de realiteit [19, 20, 24]. Meer nog, uit verschillende onderzoeken blijkt dat personen boven de 65-jaar verminderde tot zwaar verminderde aanmaak van antilichamen vertonen. Ze reageren dus vaak niet meer op vaccinaties [21, 22].

Een Cochrane-review (de hoogste schuif van het wetenschappelijk onderzoek) heeft ook aangetoond dat er weinig tot geen bewijs is van efficiëntie voor een griepvaccinatie van zorgverleners om ouderen te beschermen [23].

Het is aannemelijk dat een efficiënt Corona-vaccin op basis van een virus waar we geen ervaring mee hebben wellicht nog minder resultaat zal opleveren dan deze voor de griep. Meer nog, de Oxford University heeft een test-vaccin klaar.  Nu blijkt dat door de lockdown té weinig mensen in de gemeenschap besmet zijn.  Hierdoor kunnen de onderzoekers niet nagaan of het vaccin effectief werkt [27]

REFERENTIES

[1] https://www.worldometers.info/coronavirus/

[2] https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019

[3] https://thl.fi/en/web/infectious-diseases/what-s-new/coronavirus-covid-19-latest-updates/frequently-asked-questions-about-coronavirus-covid-19-#Testing

[4] https://sciencenorway.no/crisis-epidemic-mortality/very-low-mortality-rate-from-coronavirus-in-norway-compared-to-other-countries/1661751

[4b] https://www.wsj.com/articles/as-virus-death-tolls-rise-world-wide-belgium-considers-adjusting-its-down-11587059597

[5] https://news.sky.com/story/coronavirus-why-is-belgium-a-europe-hotspot-for-covid-19-deaths-11975017

[6] https://www.folkhalsomyndigheten.se/nyheter-och-press/nyhetsarkiv/2020/mars/undersokning-for-att-mata-forekomsten-av-covid-19-i-samhallet/

[7] https://epidemio.wiv-isp.be/ID/diseases/Pages/Influenza.aspx

[8]https://epidemio.wivisp.be/ID/diseases/SiteAssets/Pages/Influenza/National%20Influenza%20Centre%20Belgium%202017-2018.pdf

[9] https://www.thebulletin.be/nearly-6000-more-flu-related-deaths-year-belgium

[10] https://epidemio.wivisp.be/ID/diseases/SiteAssets/Pages/Influenza/National%20Influenza%20Centre%20Belgium%202014-2015.pdf

[11] https://www.ecdc.europa.eu/en/seasonal-influenza

[12] https://www.bbc.com/news/health-52361519

[13] ARCHIEF

[14] https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3573503

[15] https://flunewseurope.org/CountryData?country=BE

[16] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/04/25/immuniteit-groter-onderzoek/

[17] https://www.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/vim.2017.0143

[18] https://www.who.int/immunization/sage/meetings/2013/november/2_Smallpox_vaccine_review_updated_11_10_13.pdf

[19] https://www.cdc.gov/flu/vaccines-work/past-seasons-estimates.html

[20] https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.02804/full

[21] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4376784/

[22] https://www.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/vim.2013.0099

[23] https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005187.pub5/abstract

[24] https://www.eurosurveillance.org/content/10.2807/1560-7917.ES.2018.23.9.18-00086#html_fulltext

[25] https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking#panel-13

[26] https://duitslandinstituut.nl/artikel/37309/kinderen-als-verspreiders

[27] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/04/30/oxford-test-coronavaccin-op-mensen/

[28] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/05/06/maakte-zweden-de-juiste-keuze-door-geen-lockdown-op-te-leggen/